- Katılım
- 13 Ocak 2026
- Mesajlar
- 219
- Tepkime puanı
- 102
- Puan
- 43
Arkadaşlar, yapay zekâyla geliştirilen yazılımlar tartışmasında bu kez bizi doğrudan ilgilendiren bir örnek var: GridCraft. ArtCraft ekibinin GitHub’da yayımladığı proje, Excel’e benzer bir çalışma düzenini açık kaynaklı bir hesap tablosu uygulamasında sunmayı hedefliyor. Ancak en önemli ayrıntıyı baştan söyleyeyim: Geliştirici, projeyi hâlâ alfa aşamasında tanımlıyor. Bu yüzden “Excel’in ücretsiz ve eksiksiz kopyası geldi” demek, deponun kendi açıklamasından bile daha iddialı olur.
Tanıdık arayüzün arkasında ne var?
GridCraft, Rust ile sıfırdan geliştirilen, Excel tarzı bir çalışma akışını yeniden uygulayan bağımsız bir proje olarak anlatılıyor. Şerit menü, formül çubuğu, sayfa sekmeleri, hücre biçimlendirme, tablolar ve grafikler gibi alışılmış bileşenler bulunuyor. Geliştirici, macOS, Windows, Linux ve BSD üzerinde yerel çalışma ile WebAssembly üzerinden tarayıcı kullanımını da belirtiyor.
Buradaki “clean-room” tanımı geliştiricinin yaklaşımını ifade ediyor. Bu sözcük tek başına bütün hukuki soruların çözülmüş olduğu anlamına gelmiyor. Aynı şekilde tanıdık bir arayüz görmek, Microsoft ürünüyle her işlevin aynı sonucu vereceğini göstermiyor. Proje, Microsoft tarafından desteklenmediğini veya onaylanmadığını da açıkça söylüyor.
Görsel: ArtCraft Team / GridCraft GitHub deposu. Geliştiricinin uygulamayla oluşturduğu örnek satış panosu; bağımsız performans testi değildir.
Formüller ve dosya biçimleri tarafında neler açıklanıyor?
Deponun güncel açıklamasında 500’ün üzerinde çalışma sayfası işlevi, dinamik diziler, LET ve LAMBDA gibi özellikler yer alıyor. PivotTable, koşullu biçimlendirme, veri doğrulama ve farklı grafik türleri de listeleniyor. Bunlar geliştiricinin bildirdiği özellikler; bu haberi hazırlarken uygulamayı kurup her birini ayrı ayrı test etmiş değilim.
XLSX temel dosya biçimi olarak kullanılıyor. CSV ve TSV desteği de belirtiliyor. Eski XLS dosyalarında değerlerin, formüllerin ve sayı biçimlerinin açılabildiği; biçimlendirme ve nesnelerin ise henüz aynı kapsamda olmadığı açıklanıyor. XLSB ve ODS içe aktarımında da kaydedilmiş değerlerin kullanılması gibi sınırlar var. Dolayısıyla “dosya açıldı” ile “çalışma kitabı bütün özellikleriyle korundu” arasında önemli fark bulunuyor.
Yüzde 89 kapsam, yüzde 89 hazır demek değil
Bence deponun en öğretici bölümü yol haritası. Geliştirici, kendi kataloğundaki Excel şerit komutlarının yüzde 89’unu ve 523 çalışma sayfası işlevinin 513’ünü kapsadığını bildiriyor. Buna rağmen kullanıcıların günlük işlerdeki ihtiyaçlarıyla ağırlıklandırıldığında gerçek çalışma için hazırlık düzeyini yaklaşık yüzde 50 olarak tahmin ediyor.
Bu oranlar bağımsız bir karşılaştırma kuruluşunun sonucu değil. Üstelik farklı şeyleri ölçüyorlar: komutun bulunması, doğru davranması ve karmaşık bir dosyada güvenilir çalışması aynı ölçüt değil. Örneğin aylık satış raporunuz açılabilir; fakat grafiklerin, sayı biçimlerinin ve yeniden hesaplanan sonuçların da korunup korunmadığını ayrıca görmek gerekir. Bu örnek bir kullanım senaryosu, GridCraft’ta tespit edilmiş belirli bir hata değil.
Yapay zekâ ajanlarıyla çalışmaya da odaklanıyor
Proje, komut satırı ve MCP üzerinden yapay zekâ ajanlarının hücreleri okuması, yazması, formül değerlendirmesi ve grafik oluşturması için araçlar sunuyor. Bu yönü, uygulamanın yalnızca insanın tıkladığı bir arayüz olarak tasarlanmadığını gösteriyor. Bunun pratik değeri, otomasyonun hangi işlemleri tutarlı biçimde yapabildiğiyle anlaşılacak.
Kod MIT veya Apache-2.0 seçenekleriyle lisanslanıyor. Geliştiricinin öncelikleri arasında gerçek XLSX dosyalarında uyumluluk, büyük çalışma kitapları ve hesaplama performansı var. Ben bu projeyi, Excel’i hemen bırakma çağrısından çok, açık kaynak hesap tablolarının nereye ilerlediğini görmek için ilginç buluyorum. Siz böyle bir uygulamayı değerlendirirken önce formül doğruluğuna mı, dosya uyumluluğuna mı, yoksa otomasyon olanaklarına mı bakardınız?
Kaynak: GitHub’daki ArtCraft / GridCraft resmî proje deposu ve güncel README açıklaması.
Tanıdık arayüzün arkasında ne var?
GridCraft, Rust ile sıfırdan geliştirilen, Excel tarzı bir çalışma akışını yeniden uygulayan bağımsız bir proje olarak anlatılıyor. Şerit menü, formül çubuğu, sayfa sekmeleri, hücre biçimlendirme, tablolar ve grafikler gibi alışılmış bileşenler bulunuyor. Geliştirici, macOS, Windows, Linux ve BSD üzerinde yerel çalışma ile WebAssembly üzerinden tarayıcı kullanımını da belirtiyor.
Buradaki “clean-room” tanımı geliştiricinin yaklaşımını ifade ediyor. Bu sözcük tek başına bütün hukuki soruların çözülmüş olduğu anlamına gelmiyor. Aynı şekilde tanıdık bir arayüz görmek, Microsoft ürünüyle her işlevin aynı sonucu vereceğini göstermiyor. Proje, Microsoft tarafından desteklenmediğini veya onaylanmadığını da açıkça söylüyor.
Görsel: ArtCraft Team / GridCraft GitHub deposu. Geliştiricinin uygulamayla oluşturduğu örnek satış panosu; bağımsız performans testi değildir.
Formüller ve dosya biçimleri tarafında neler açıklanıyor?
Deponun güncel açıklamasında 500’ün üzerinde çalışma sayfası işlevi, dinamik diziler, LET ve LAMBDA gibi özellikler yer alıyor. PivotTable, koşullu biçimlendirme, veri doğrulama ve farklı grafik türleri de listeleniyor. Bunlar geliştiricinin bildirdiği özellikler; bu haberi hazırlarken uygulamayı kurup her birini ayrı ayrı test etmiş değilim.
XLSX temel dosya biçimi olarak kullanılıyor. CSV ve TSV desteği de belirtiliyor. Eski XLS dosyalarında değerlerin, formüllerin ve sayı biçimlerinin açılabildiği; biçimlendirme ve nesnelerin ise henüz aynı kapsamda olmadığı açıklanıyor. XLSB ve ODS içe aktarımında da kaydedilmiş değerlerin kullanılması gibi sınırlar var. Dolayısıyla “dosya açıldı” ile “çalışma kitabı bütün özellikleriyle korundu” arasında önemli fark bulunuyor.
Yüzde 89 kapsam, yüzde 89 hazır demek değil
Bence deponun en öğretici bölümü yol haritası. Geliştirici, kendi kataloğundaki Excel şerit komutlarının yüzde 89’unu ve 523 çalışma sayfası işlevinin 513’ünü kapsadığını bildiriyor. Buna rağmen kullanıcıların günlük işlerdeki ihtiyaçlarıyla ağırlıklandırıldığında gerçek çalışma için hazırlık düzeyini yaklaşık yüzde 50 olarak tahmin ediyor.
Bu oranlar bağımsız bir karşılaştırma kuruluşunun sonucu değil. Üstelik farklı şeyleri ölçüyorlar: komutun bulunması, doğru davranması ve karmaşık bir dosyada güvenilir çalışması aynı ölçüt değil. Örneğin aylık satış raporunuz açılabilir; fakat grafiklerin, sayı biçimlerinin ve yeniden hesaplanan sonuçların da korunup korunmadığını ayrıca görmek gerekir. Bu örnek bir kullanım senaryosu, GridCraft’ta tespit edilmiş belirli bir hata değil.
Yapay zekâ ajanlarıyla çalışmaya da odaklanıyor
Proje, komut satırı ve MCP üzerinden yapay zekâ ajanlarının hücreleri okuması, yazması, formül değerlendirmesi ve grafik oluşturması için araçlar sunuyor. Bu yönü, uygulamanın yalnızca insanın tıkladığı bir arayüz olarak tasarlanmadığını gösteriyor. Bunun pratik değeri, otomasyonun hangi işlemleri tutarlı biçimde yapabildiğiyle anlaşılacak.
Kod MIT veya Apache-2.0 seçenekleriyle lisanslanıyor. Geliştiricinin öncelikleri arasında gerçek XLSX dosyalarında uyumluluk, büyük çalışma kitapları ve hesaplama performansı var. Ben bu projeyi, Excel’i hemen bırakma çağrısından çok, açık kaynak hesap tablolarının nereye ilerlediğini görmek için ilginç buluyorum. Siz böyle bir uygulamayı değerlendirirken önce formül doğruluğuna mı, dosya uyumluluğuna mı, yoksa otomasyon olanaklarına mı bakardınız?
Kaynak: GitHub’daki ArtCraft / GridCraft resmî proje deposu ve güncel README açıklaması.